Od posypania głów popiołem rozpoczyna się Wielki Post, czterdziestodniowy okres przygotowania do największego święta chrześcijan – Wielkanocy. Tradycyjnemu obrzędowi posypania głów popiołem w Środę Popielcową towarzyszą słowa: „Pamiętaj, że jesteś prochem i w proch się obrócisz” albo „Nawracajcie się i wierzcie w Ewangelię”.
Sam zwyczaj posypywania głów popiołem na znak żałoby i pokuty znany jest w wielu kulturach i tradycjach, często w Starym Testamencie jest też mowa o posypaniu głowy popiołem jako znaku pokuty. W Kościele pierwszych wieków biskup naznaczał w ten sposób jedynie tych, którzy czynili publiczną pokutę i aż do Wielkiego Czwartku byli wyłączeni ze wspólnoty. Z czasem obrzęd ten stał się znakiem postu i pokuty, odprawianej prywatnie przez wszystkich wiernych, w łączności z innymi członkami Kościoła. Dopiero w VIII w. zaczęto sypać popiołem głowy wszystkich – wszak każdy jest grzesznikiem. Pierwsze świadectwa o święceniu popiołu pochodzą z X w.
W następnym stuleciu papież Urban II wprowadził ten zwyczaj jako obowiązujący w całym Kościele. Z tego też czasu pochodzi tradycja, że popiół do posypywania głów wiernych pochodził z palm poświęconych w Niedzielę Palmową poprzedniego roku.
Liczba 40 w Piśmie Świętym
Wielki Post jest czasem odnowy ducha i nawrócenia. Początkowo było to zaledwie czterdzieści godzin, czyli praktycznie tylko Wielki Piątek i Wielka Sobota. Potem przygotowania zabierały cały tydzień, aż wreszcie ok. V w. czas przygotowania do uroczystości Zmartwychwstania Pańskiego wydłużył się do czterdziestu dni. Liczba 40 stanowi w Piśmie Świętym wyraz pewnej dłuższej całości, czasu przeznaczonego na jakieś konkretne zadanie człowieka lub zbawcze działanie Boga. W Wielkim Poście Kościół odczytuje i przeżywa nie tylko czterdzieści dni spędzonych przez Jezusa na pustyni na modlitwie i poście przed rozpoczęciem Jego publicznej misji, ale i trzy inne wielkie wydarzenia biblijne: czterdzieści dni powszechnego potopu, po których Bóg zawarł przymierze z Noem; czterdzieści lat pielgrzymowania Izraela po pustyni ku ziemi obiecanej; czterdzieści dni przebywania Mojżesza na górze Synaj, gdzie otrzymał on od Jahwe tablice Prawa.
Czas przywrócenia Bogu właściwego miejsca
Czym więc jest Wielki Post, u którego progu dzisiaj stoimy? Jest to uprzywilejowany czas nawrócenia do Boga i otwarcia na działanie Ducha Świętego; jest to czas przywrócenia Bogu właściwego miejsca w naszej codzienności.
Nie dajmy się zwieść tej nazwie. Wielki Post nie powinien być czasem smutku, przygnębienia i spuszczania głowy. W Kościele jest to czas odnowy, duchowej rekonwalescencji i przebudzenia z uśpienia. Okres ten może stać się źródłem głębokiej radości, jeżeli zależy nam, abyśmy stali się dojrzalszymi ludźmi. Jeśli poszukujemy duchowego wzrostu, Wielki Post będzie ku temu wspaniałą okazją. Jednak, aby ją dobrze wykorzystać, musimy się najpierw zatrzymać i zastanowić nad sobą. Być może zauważymy u siebie wiele złych nawyków, słabości i niemocy; nie załamujmy wtedy rąk. Jeśli dostrzeżemy w swoim życiu chaos i zamieszanie – nie obawiajmy się. Chrystus nie przyszedł do ludzi uporządkowanych, aby ich poklepać po ramieniu. Przyszedł do ciebie i do mnie, tak często przytłoczonych grzechem i kruchością, lecz pragnących szczęśliwego życia. W tym czasie jest On szczególnie hojny w łaski. Dlatego Wielki Post jest również powodem do radości, która często rodzi się w bólu i zmaganiu.
Czas Wielkiego Postu to czas upragniony, to czas powrotu do Ojca, bogatego w miłosierdzie. W tym okresie, bardziej niż kiedykolwiek, powinniśmy umieścić modlitwę na centralnym miejscu naszego życia; dzielić się wszystkim z innymi, a nie zatrzymywać wszystkiego dla siebie (jałmużna) oraz zmienić swoje przyzwyczajenia (post). Wszystko po to, abyśmy nie byli zgorzkniali, lecz abyśmy radowali się życiem.
Każdy z nas nosi w sobie niezmierne skarby. Wielki Post jest po to, abyśmy mogli odkryć to bogactwo i się nim ucieszyć.
o. Michał Gawryluk OSPPE
proboszcz parafii pw. św. Marcina i św. Wincentego M. w Skórzewie
